We weten dat vroegsignalering werkt, goed dat het kabinet nu structureel wil financieren

De ambitie is helder: met vroegsignalering krijgen gemeenten meer mensen met schulden eerder in beeld en kan er sneller hulp geboden worden. De Miljoenennota bevatte in dat opzicht positief nieuws voor NVVK-voorzitter Renate Richters. Samen met VNG en Divosa tekende de vereniging op 24 september bestuurlijke afspraken met het ministerie van Sociale Zaken over de financiering van een verbeterplan voor vroegsignalering. 

"De Miljoenennota reserveert voor dit doel structureel jaarlijks 20 miljoen voor gemeenten", zegt een opgeluchte Renate Richters. "Daar zijn we heel bij mee.” 

U pleitte samen met Divosa en VNG voor structurele financiering van vroegsignalering - het systeem waarbij signaalpartners als verhuurders, zorgverzekeraars en energie- en drinkwaterleveranciers de gemeente informeren als een inwoner aanzienlijke betaalachterstanden heeft. Waarom is die financiering nu zo urgent? 

Richters: "De urgentie zit in twee dingen. Aan de ene kant zien we dat vroegsignalering werkt: gemeenten krijgen eerder zicht op betalingsachterstanden en kunnen mensen proactief benaderen. Aan de andere kant is voor gemeenten structurele financiering de enige manier om echt verder te bouwen. Alleen dan slaagt onze ambitie om het bereik onder mensen met financiële zorgen substantieel te vergroten. We willen naar verdubbeling van hulpacceptatie. Dan heb je wel zekerheid nodig.” 

Het kabinet schaart zich achter structurele financiering, maar het betreft een minderheidsbegroting. Wat staat er op het spel als de Tweede Kamer alsnog roet in het eten gooit? 

“Dan blijft het iets tijdelijks. Gemeenten kunnen minder investeren in capaciteit en dat zie je direct terug in hoe effectief vroegsignalering wordt uitgevoerd. Sommige gemeenten sturen vooral brieven, andere gaan actief langs of bellen mensen. Dat laatste werkt beter, maar kost ook meer inzet. Als de Tweede Kamer andere keuzes maakt, wordt het lastig om mensen aan te nemen of vast te houden.” 

Steeds vaker wordt gekeken naar data om schulden eerder te signaleren, bijvoorbeeld via de Vindplaats van Schulden van BKR. Hoe kijkt u naar die ontwikkeling? 

“Die data zijn essentieel. Zonder kwalitatief goede signalen van de huidige signaalpartners – denk aan energie, drinkwater, zorgverzekering en wonen – weet een gemeente simpelweg niet dat er iets speelt. Maar data alleen zijn niet genoeg. Het gaat erom wat je ermee doet. Hoe worden signalen opgepakt? Welke aanpak werkt? En vooral: hoeveel mensen bereik je uiteindelijk en hoeveel nemen ook daadwerkelijk hulp aan? Daar zit voor ons de echte waarde.” 

Ziet u meerwaarde in een sterkere samenwerking tussen het gemeentelijke schuldendomein en het kredietstelsel? 

“Ja, die meerwaarde is er zeker. Iedereen werkt uiteindelijk aan hetzelfde doel: voorkomen dat mensen in problematische schulden terechtkomen. De kracht zit in het combineren van inzichten. Tegelijkertijd zijn er duidelijke grenzen. Vroegsignalering is wettelijk afgebakend en dat is ook logisch, omdat het om gevoelige gegevens gaat. Dus je moet goed kijken wat wel en niet kan, en hoe je dat zorgvuldig organiseert.” 

Wat is er nodig om vroegsignalering echt structureel onderdeel te maken van het systeem? 

“Structurele financiering is een heel welkome basis, maar het gaat verder dan dat. Je moet het ook goed organiseren en blijven investeren in de kwaliteit van de uitvoering. Wat wij vooral willen, is dat bestaande plannen worden doorgezet. Er ligt al veel, bijvoorbeeld vanuit het Nationaal Programma Armoede en Schulden. De ambitie is er bij alle partijen, ook bij het ministerie. Nu is het vooral een kwestie van keuzes maken en zorgen dat die plannen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd. Als dat lukt, kan vroegsignalering echt bijdragen aan wat voor ons het belangrijkste is: meer mensen bereiken en voorkomen dat schulden uit de hand lopen.”