‘In een laat stadium kun je met een hoop geld weinig doen’

Bijna een kwart van de mensen die achteruit zijn gegaan in hun werksituatie, vraagt zich af of ze hun leningen en schulden uit het verleden nog kunnen aflossen. Dit blijkt uit onderzoek uitgevoerd door de Tilburg University in opdracht van BKR. Zijn die zorgen terecht? En hoe kunnen we inspelen op de veranderende arbeidsmarkt? Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsmarkt aan Tilburg University, geeft zijn visie op de veranderingen op de arbeidsmarkt en de invloed hiervan op de toename van problematische schulden. 

Welke ontwikkelingen ziet u op de arbeidsmarkt?
'De toekomst is minder voorspelbaar geworden. Werk verandert sneller en ingrijpend. Niet alleen veranderen de werkprocessen en –methoden door technologische ontwikkelingen. Ook wordt werk steeds vaker ‘on demand’ ingezet in de vorm van projecten en klussen. Zo is de verwachting dat in 2020 één miljoen mensen voor eigen risico en rekening werken als ZZP-er. Bovendien bieden steeds meer werkgevers een tijdelijk contract.’

Wat zijn de risico’s van de flexibilisering van werk?
‘De flexibilisering is niet per se slecht, maar het brengt wel risico’s met zich mee. Het is heel simpel: mensen halen inkomen uit werk. Hoe makkelijker werk te verwerven is, hoe minder snel je in de financiële problemen komt. Baanzekerheid hangt nauw samen met inkomenszekerheid en toekomstzekerheid. Het risico van flexibel en tijdelijk werk, is dat flexwerk niet vaak vast wordt en minder betaalt dan vast. En als de werkzekerheid afneemt, neemt de inkomenszekerheid af. Hierdoor staat ook de sociale zekerheid onder druk. De flexibilisering van de arbeidsmarkt kan dus zeker zorgen voor betalingsproblemen bij mensen die op dit moment nog geen financiële zorgen hebben.’

Zijn wij als maatschappij al klaar voor zo’n grote verandering?
‘Instituties realiseren zich nog niet zo dat de markt echt verandert en wat de gevolgen hiervan zijn. We gaan nog te veel uit van het idee dat mensen altijd bij een baas blijven werken en dat alles goed blijft gaan. Maar dat is niet meer zo. Er moet iets drastisch veranderen. Neem nou Blokker: er gaan 400 banen weg. Het zat er allang aan te komen, maar er is geen infrastructuur waarbij vroeg wordt gekeken naar wat we voor deze mensen kunnen doen. Nu komen er dus honderden mensen in de WW. Daarna zetten we heel veel middelen in om ze terug te laten keren op de arbeidsmarkt. Dat moet anders.’ 

Hoe zou je dit anders aan kunnen pakken?
‘Voorkomen is beter dan genezen. Dat geldt niet alleen voor schulden, maar ook voor dit soort gedwongen ontslagen. Het zat er allang aan te komen bij Blokker, we wisten dat het ging gebeuren. Wat nou als je medewerkers de kans geeft om al in een vroeg stadium bezig te zijn met omscholing en bijscholing? Zo voorkom je dat ze in de WW komen en zorg je voor continuïteit. Ook op inkomensgebied. Maar dat gebeurt niet. Er wordt pas over omscholing gepraat als je bij het UWV zit met een uitkering. Investeren in menselijk kapitaal, daar gaat het om.’

Je pleit dus voor WW-preventie?
‘Ja, in feite wel ja. In een laat stadium kun je met een hoop geld weinig doen. En in een vroeg stadium kun je veel doen met een beetje geld. Gemeenten zouden een groot belang hebben bij WW-preventie. Maar ook banken en kredietverstrekkers. Want zij hebben net zo goed een probleem als mensen inkomen verliezen en hun lening of hypotheek niet meer kunnen betalen.’

Hoe pak je dat dan aan als geldverstrekker?
‘Het draait erom dat je moet inspelen op de waarde van menselijk kapitaal. Dat zou de basis moeten worden voor krediet- en hypotheekverstrekking. Geldverstrekkers zouden zich net als een gemeente moeten bemoeien met ontwikkeling van menselijk kapitaal van mensen die een lening afsluiten. Want de verdiencapaciteit van je klant is de beste terugbetaalgarantie! Er is wel al een beweging op dit gebied. Zo wordt er steeds vaker gekeken naar wie je bent en wat je plannen zijn. Ook wel noodgedwongen, want hoe bepaal je anders of een zzp’er een lening of hypotheek kan krijgen? Toch is het nog onwennig en spannend voor bedrijven. Want menselijk kapitaal staat nou eenmaal niet op de balans van bedrijven!’

 

Naar het volgende artikel